Випашяна бясалгалын танилцуулга

Випашяна гэдэг нь “бодит үнэнийг байгаагаар нь харах” гэсэн утгатай үг юм. Випашяна бясалгал нь өөрийгөө ажиглах замаар сэтгэлээ ариусгах учир үндэслэлтэй арга билээ.

Хүмүүн бээр  цаг үргэлжид сэтгэлийн тэнцвэрээ алдан, уур уцаар, харуусал гуниг, хүсэл шунал зэргийг үүсгэснээс болж  шаналан зовж байдаг.  Зөвхөн өөрөө зовоод зогсохгүй өрөөл бусдыг ч гэсэн зовоосоор байдаг. Мэдээж хэрэг энэ нь зөв амьдрах арга зам биш нь тодорхой. Бид  амар амгалан амьдарч өрөөл бусдыг ч аз жаргалтай амьдрахад нь тусалдаг байх учиртай. Бид нийгмийн гишүүнийхээ хувьд бусадтай харилцахгүй байх  аргагүй байдаг. Иймд яавал бид өөрснөө амгалан тайван амьдарч, ойр орчноо энх тунх байлгах вэ?

Випашяна бясалгал нь биднийг зовлонгоос, зовлонгийн гүн үндэстэй шалтгаанаас чөлөөлж, сэтгэлийг ариусгаснаар үнэн амгалан аз жаргалыг мэдрүүлдэг.

Энэхүү бясалгал нь хүмүүнийг алхам алхамаар урагшлуулсаар сэтгэлийн хамаг хир буртаг, нисваанисаас чөлөөлж,  оюун ухааны  дээд оргил болох төгс гэгээрэлд хүргэдэг.

Түүхэн уламжлал

Випашяна бол Энэтхэгийн хамгийн эртний бясалгалын арга юм. Энэхүү бясалгалыг 25  зууны тэртээ Бурхан багш Гоутам бээр хүн төрөлхтнөө нээн илрүүлсэн  бөгөөд энэ нь түүний 45 жилийн турш заан сургаж, номлож байсан бүх сургаалийн гол үндэс нь билээ. Бурхан багшийн үед Хойд Энэтхэгийн олон сая ард иргэд энэ бясалгалыг үйлдэн зовлон шаналалаас ангижран  нийгмийн олон салбарт өндөр амжилтанд хүрч байжээ. Мөн Энэтхэгийн хөрш зэргэлдээх Бирм, Шри Ланка, Тайланд, Монгол зэрэг оронд  дэлгэрч гайхамшигт үр дүнгээ өгч байлаа.

Бурхан багш нирваан дүр үзүүлсний 500 жилийн хойно Випашяна бясалгал Энэтхэг орноос устан алга болжээ. Бусад оронд  цэвэр ариун байдлаа алдсан байна. Харин зөвхөн Бирм улсад  бясалгалд чин сэтгэлээ зориулсан багш нарын уламжлалаар өнгөрсөн хоёр мянган жилийн турш үеэс үе дамжин ариунаар хадгалагдан иржээ. Энэхүү уламжлалын  Их багш Саяажи У Ба Кин 1969 онд С.Н.Гоенкаг Випашяна бясалгалын Их багшаар тохоон томилжээ.

Өдгөө Их багш С.Н.Гоенка  Энэтхэгт төдийгүй дэлхийн 120 гаруй оронд түгээн дэлгэрүүлээд байна. Уламжлалын их багш Саяажи У Ба Кин 1971 онд таалал болохоосоо өмнө өөрийнх нь мөрөөдөл биелж байгааг харж чадсан билээ. Тэр бээр Ариун номын өлгий нутаг болсон Энэтхэгийн ард түмэнд Випашяна бясалгалыг эргүүлэн хүргэхийг хүсэж байсан юм. Их багш бээр энэ бясалгалыг зөвхөн Энэтхэгт түгэн дэлгэрээд зогсохгүй, дэлхийн олон орны сая сая хүн зонд амар амгаланг авчрах болно гэдэгт итгэлтэй байжээ.

Их багш Гоенка 1969 оноос Энэтхэгт  Випашяна бясалгал анх  зааж, 10 жилийн дараа хилийн чанадад түгээн дэлгэрүүлж  эхэлсэн байна. Эхний  27 жилийн дотор тэрбээр 400 гаруй удаа 10 хоногийн бясалгал явуулсаны сацуу  200 гаруй туслах багш нарыг бэлтгэн дэлхийн олон улс оронд илгээн  2000 орчим 10 хоногийн бясалгал явуулсан байна. Энэхэн хугацаанд бясалгалын ? төв байгуулагдсанаас 26 нь Энэтхэгт, үлдсэн нь дэлхийн бусад орнуудад ажиллаж байгаа билээ. Бирм хэмээх жижигхэн оронд өнө удаан жил хадгалагдсан энэхүү үнэт эрдэнэ өнөөдөр дэлхийн өнцөг булан бүрт түгэн дэлгэрсээр байна.  Үнэн аз жаргал, амар амгаланд хүргэгч энэ бясалгалын замаар замнагсдын тоо өдөр ирэх тутам нэмэгдсээр байна.

Эрт үед Энэтхэгийг “Номын орон” хэмээн дэлхий даяара хүндэтгэдэг нэрлэдэг байсан билээ. Өдгөө ариун номын Ганга мөрөн Энэтхэг орноос дэлхий даяар дахин  давалгаалан урсч эхэлжээ

Бясалгалын арга

Чадвар бүхий багшийн удирдлага дор зориулалтын төвд 10 хоногийн бясалгалд хамрагдсанаар та энхүү бясалгалд суралцаж эхлэх боломжтой.  Бясалгалын явцад бясалгалын төвийн хязгаарт байж, гадны ямар ч хүнтэй харилцахгүй байх ёстой. Мөн унших, бичих болон шашны зан үйл үйлдэх,  тарни маани тоолох зэргийг тэвчих хэрэгтэй.  Өдөрт  хуваарийн дагуу 10 орчим цаг сууж бясалгах журамтай. Мөн эхний ес хоногийн турш нам гүм байж, хамтран бясалгагч нартайгаа дохио зангаагаар ч харилцахыг  тэвчин дүрэм  горимыг чандлан сахих ёстой. Бясалгалын тухай асуудлыг багшаасаа асууж, өөрт тохиолдсон бэрхшээлийн талаар зохион байгуулж буй хүмүүсээс цөөн хэдэн үгээр лавлаж болно.

Бясалгалын сургалтын гурван үе шат бий.

Нэгд: Бясалгагчид бусдад хор нөлөө учруулах аливаа зүйлээс зайлсхийх ёстой. Үүний тулд амьтны амь хөнөөхгүй, хулгай хийхгүй, худал хэлэхгүй, буруу хурьцал үйлдэхгүй, архи тамхи мэт хортонг хэрэглэхгүй байх таван  сахилыг  авдаг. Эдгээр сахилыг сахиснаар сэтгэл амгалан тайван болж, дараагийн шатанд ороход амар болдог билээ.

Хоёрдугаар  шатанд бясалгагчид эхний гурван өдрийн турш анхаарлаа орж гарах амьсгал дээрээ төвлөрүүлэх “Анапана” бясалгалыг хийдэг. Энэ бясалгал нь сармагчин мэт үсчих сэтгэлийг нэгэн үзүүрт болгодог. Бясалгалын эхний хоёр шат болох ариун явдлыг дээдлэх, сэтгэлээ нэгэн үзүүрт болгох  нь ач тустай хэдий ч гурав дахь шатгүйгээр бүрэн төгс болж чадахгүй билээ.

Гурав дахь шатанд  сэтгэлийн гүнд хуримтлагдсан хир буртгийг үндсээр нь арилган сэтгэлийг ариусгах арга хэрэглэдэг юм. Энэ бясалгал  сүүлийн  зургаан өдрийн турш явагдах бөгөөд  Випашяна хэмээнэ.  Випашянаг бясалгаснаар аливаа хүн өөрийн бие сэтгэлийн гүнд тэгш оршихуйн билгүүнээр нэвтрэн ордог.

Бясалгагчдад өдөрт хэд хэдэн удаа бясалгалын заавар өгөгдөх  бөгөөд  тэр өдрийн бясалгалтай холбоотой номын ярилцлагыг үдэш бүр  их багш Гоенка тайлбарлан ярьдаг билээ. Бясалгалын эхний есөн өдрийн турш бүх бясалгагч хоорондоо юм ярихгүй, нам гүм байх ёстой. 10 дахь өдрөөс  ярьж эхлэх бөгөөд энэ нь  донсолгоотой нийгмийн амьдралд эргэн орох бэлтгэл болох юм. 11 дэх өдрийн өглөө энэрэхүй сэтгэлийг бясалгаж, 10 өдрийн турш хураасан буянаа хамаг амьтантай хуваалцсанаар бясалгал өндөрлөдөг.

Бясалгал хэрхэн явагддаг вэ?

Олон оронд Випашяна бясалгал байнгын төвүүд болон бусад газарт зохион байгуулагддаг.  Төвүүдэд энгийн 10 хоногийн бясалгалаас гадна бясалгалд гүн орж буй хуучин бясалгагч нарт зориулсан 20, 30, 45, 60 хоногийн уртын бясалгал явуулдаг билээ.

Випашяна бясалгалын эхний хэсэг болох Анапана бясалгалын хүүхдийн богино курс Энэтхэгт тогтмол зохион байгууллагддаг.  Хүүхдийн бясалгал нь 4-3 хоног үргэлжилж, 8-11 ба 12-15 насны ангиллаар явагдана.

Випашяна бясалгал нь дэлхий даяар зөвхөн чин сэтгэлийн өглөг дээр тулгуурлан явагддаг бөгөөд шинэ бясалгагчдаас ямар ч төлбөр авдаггүй. Урьд өмнө бясалгалд сууж, ач тусыг хүртсэн хуучин бясалгагч нарын бусдын тусын тулд өгсөн өглөг хандиваар  бясалгал санхүүждэг билээ. Энэхүү бясалгалыг зааж байгаа багш болон туслах багш нар мөн түүнчлэн номын үйлчлэгчид бүгдээрээ сайн дураараа буяны сэтгэлээр бясалгагчдад үйлчилдэг. Энэ  нь ашиг орлогын төлөө биш,  ач тусыг санан өргөсөн буяны өглөгт тулгуурлан үнэ төлбөргүйгээр Бурханы Ариун номыг зааж сургадаг  эртний нандин  уламжлалтай нийцэж байгаа билээ.

Аливаа шашны урсгалаас ангид сургаал

Бурханы шашны уламжлалд хадгалагдаж ирсэн хэдий ч  Випашяна бясалгал нь шашны урсгалтай ямар ч холбоогүй, ямар ч шашин шүтлэгтэй хэн боловч хүлээн зөвшөөрч хэрэгжүүлж болох боломжтой юм. Бурхан багш  “Дхамма” буюу “үнэн, зам, ном”-ыг  заасан билээ. Тэрээр өөрийн шавь нарыг “Бурханы шашинтан”  хэмээн нэрлэсэнгүй. Харин “Дхаммист” буюу “Номын ёсыг дагагч нар” хэмээсэн байдаг. Хүмүүн төрөлт бүхний  зовлон нийтлэг байдаг бөгөөд тэрхүү зовлонгоос гарах арга зам ч нийтлэг тул Бурхан багш нийтлэг зовлонг арилгах арга замыг заажээ.

Бясалгал нь ямар нэгэн язгуур угсаа, гарал үүсэл, яс үндэс, сүсэг бишрэлээс үл харгалзан сурахыг хүссэн бүх хүмүүст нээлттэй байдаг. Христос, Лал, Хинду, Буддист зэрэг олон шашинтангууд энэ бясалгалыг амжилттай бясалгасаар байгаа билээ. Өвчин нийтлэг нэг байлаа гэхэд түүнийг анагаах  эм нь ч гэсэн нийтлэг байх учиртай. Жишээлбэл:  уур хүрлээ гэхэд тэрхүү уурыг Христос шашинтны уур, аль эсвэл Монгол хүний уур, Орос хүний уур гэж ялгах аргагүй байдаг. Үүнтэй адил хайр энэрлийг ч гэсэн ямар нэгэн шашин, нийгмийн гарвалаар  ялган салгаж болдоггүй. Хайр энэрэл бол цэвэр ариун сэтгэлээс урган гарч байгаа хүмүүний нийтлэг ариун чанар  билээ. Янз бүрийн шашны хүмүүс Випашяна бясалгалыг сурсанаар сайн хүмүүн болж байгаагаа мэдэрдэг.

Өнөө үе болон Дэлхий ертөнц

Шинжлэх ухаан технологи, харилцаа холбоо, хөдөө аж ахуй, анагаах ухааны хөгжил нь хүний амьдралыг материаллаг талаас нь хөгжүүлжээ. Энэ нь өнгөн хэсгийн хөгжил бөгөөд хөгжингүй орны хүмүүс ч гэсэн дотооддоо сэтгэлийн гүн дарамт, зовнил тээж амьдардаг билээ.

Яс үндэс, гарал угсаа, шашин шүтлэгийн ялгаанаас үүссэн зөрчлүүд орон бүхний ард иргэдэд муугаар нөлөөлсөөр байна. Ядуурал олноор устгах зэвсэг, өвчин эмгэг, алан хядагчдын хэрцгийлэл, байгалийн гамшиг энэ бүхэн хүмүүн төрөлхтний ирээдүйг бүрхэг харагдуулдаг. Хүний ертөнцөд ямар аймшигтай зовлон гамшиг учирч байгааг ямар ч сонины эхний нүүрийг зэрвэсхэн харахад анзаарагддаг  билээ.

Шийдэж болмооргүй мэт санагдах эдгээр асуудлуудыг шийдвэрлэх арга зам ер нь байна уу? Эргэлзээгүй байгаа билээ. Өнөө үед дэлхий даяар өөрчлөлтийн урин салхи сэвэлзэж эхэлжээ. Хүмүүн бээр жинхэнэ аз жаргал хайрлагч,  хүнлэг эрхэм чанарыг сэргээгч, шашны болон нийгэм журам, эдийн засгийн хүнд асуудлуудаас ангид байж болох найдвартай орчин бүрдүүлэх арга замыг улам бүр эрч хүчтэйгээр эрэлхийлэх боллоо. Энэ бүхнийг шийдвэрлэх цорын ганц арга бол Випашяна юм.

Випашяна болон Нийгмийн өөрчлөлт

Випашяна бясалгал бол бид бүхний зовлонгийн гол шалтгаан болох хүсэл шунал, уур хилэн, мунхаг зэргээс ангижруулах цорын ганц зам мөр мөн билээ. Энэхүү бясалгалд хичээн шамдсан хэн ч болов өөрийнхөө зовлонгийн шалтгааныг бага багаар арилган өөрсдийн сэтгэлийн  түнэр харанхуйг гэрэлтүүлж, баяр баясгалантай, аз жаргалтай, амгалан амьдарч эхэлдэг билээ. Үүнийг батлах олон жишээ өгүүлж болох юм.

1975 оноос их багш Гоенка Энэтхэгийн шоронгуудад Випашяна бясалгал явуулж эхэлснээр шоронгийн хоригдлуудын үзэл бодол, харилцаанд бодит өөрчлөлт орж байгаа нь илтэд мэдэгдэх болжээ. Энэ нь Випашяна бясалгал аймшигт гэмт хэрэгтнүүдийг ч нийгмийн сайн гишүүн болгон өөрчлөх ид шидтэй гэдгийг батлан харуулсан юм.

Их багш Гоенкад бясалгалыг таниулсан их багш Саяажи У Ба Кин  Бирмийн засаг төрийн алба хашиж байхдаа энэхүү бясалгалын тусламжтайгаар шударга бус төрийн албан хаагч нарыг хэрхэн өөрчилж болохыг нотолжээ.  Тэрбээр төрийн олон яамдын тэргүүн байсан бөгөөд  төрийн ажилтнууддаа Випашяна бясалгалыг заан сургасан байна. Тэд үүрэг хариуцлагаа сэтгэлийн гүнээс ухамсарлах болсоноор тухайн байгууллагад идээ бээр мэт бүгшсэн хээл хахууль, хүнд суртал гэх мэт сөрөг үр дагаврууд аяндаа алга болж , үнэнч шударга харилцаа бүрэлдэн тогтжээ.  Үүнтэй нэгэн адил Энэтхэгт ч гэсэн бясалгалд оролцсон төр захиргааны удирдах ажилтнуудын ажил гүйцэтгэх чадвар илтээр нэмэгдэн  нийт ажилтнуудын дунд нийтлэг эвсэг харьцаа бий болж эхэлсэн байна.

Эдгээрээс үзэхэд нийгмийн өөрчлөхийн тулд хүн нэг бүр өөрийгөө өөрчлөх ёстой юм байна гэсэн дүгнэлтэд хүрч байна. Зөвхөн уриа лоозон, хоосон сургаалиар бүтэх ажил биш билээ.  Хууль журмыг дагах, зөв явдлыг дээдлэх зэргийг ямар нэг ном сонин, сурах бичгээр дамжуулан төлөвшүүлэх аргагүй. Мөн түүнчлэн бүх нийтийн зөрчил ч гэсэн элдэв дарамт шахалтаар намжихгүй нь лавтай. Энэ бүхнийг та өнгөрсөн түүхээс эргэн харж болно.

Хувь хүн гол түлхүүр мөн билээ. Тэгэхээр  хүн бүрт хайр энэрлээр хандаж  тэднийг өөрсдийгөө өөрчлөн хүмүүжүүлэхэд сургах хэрэгтэй. Сахил сахин, ариун явдлыг дээдлүүлэхийн тухайд тэдэнд хоосон сургааль айлдах биш харин  өөрсдийгөө өөрчлөхөд хүргэх үнэн гэрэл гэгээг сэтгэлийнх нь гүнд үүсгэж өгөх хэрэгтэй юм. Хүн  өөрийгөө танин мэдсээр  сэтгэлээ ариусгах чадавхи бүхий болоход  сургаж  хэрэгтэй.

Випашяна бясалгал нь хүний сэтгэл оюун, зан чанарыг өөрчлөх ид шидтэй. Өөрийгөө үнэнхүү өөрчлөхийг хүсэгч хэн бүхэнд Випашянагийн хаалга нээлттэй билээ.

Випашяна Монгол оронд

1997 оноос Випашяна бясалгал эртний номын орон Монголд нэн урт хугацааны дараа цэвэр ариунаараа түгэн дэлгэрч эхэлсэн билээ. Их багш Гоенкагийн томилсон анхны дөрвөн багшийн нэг болох Их багш асан Л.Н.Раати Монгол оронд залран ирж, Монголын ард түмнийг Випашянагийн үнэт эрдэнэтэй дахин учруулсан юм.

Бурханы ариун сургаалийн охь болсон Випашяна бясалгалыг цэвэр ариунаар нь хадгалж, хойч үед үлдээн, Монгол ард түмнийг үеэс үед жаргалын  замд хөтлөх  үүрэг хариуцлага бидэнд тулгарч байна.

Хамаг амьтан

амар амгалан болох болтугай.